تاریخِ عجیب در پشت چهرههای بزرگ قرن بیستم
در روایتهای رسمی تاریخ، رهبران بزرگ معمولاً در قامت استراتژیستهای خردمند، قهرمانان ملی یا چهرههای ایدئولوژیک معرفی میشوند. اما اگر کمی دقیقتر نگاه کنیم، تاریخ پر است از لحظاتی عجیب، تصمیمهایی غیرمنتظره و رفتارهایی که بهسختی با تصویر رسمی این چهرهها سازگار است.
کتاب «وقتی چرچیل گوسفندان را قربانی میکرد و استالین به یک بانک دستبرد میزد» نوشتۀ جایلز میلتون دقیقاً به همین لحظات میپردازد.
این کتاب ادامۀ همان نگاه غیرمتعارفی است که میلتون در آثار دیگرش دنبال میکند: بیرون کشیدن داستانهایی واقعی اما فراموششده که نشان میدهند تاریخ، بسیار انسانیتر و آشفتهتر از آن چیزی است که معمولاً تصور میکنیم.
جایلز میلتون و تاریخِ خارج از قاب رسمی
جایلز میلتون بهجای تمرکز بر نبردها، سخنرانیها و قراردادها، علاقهمند به حاشیههاست؛ همان جایی که شخصیت واقعی انسانها آشکار میشود. در کتاب وقتی چرچیل گوسفندان را قربانی میکرد و استالین به یک بانک دستبرد میزد نیز او سراغ اپیزودهایی میرود که اغلب از روایتهای رسمی حذف شدهاند، چون با تصویر اسطورهای رهبران سازگار نیستند.
میلتون تاریخ را نه بهعنوان داستان پیروزی عقل و برنامهریزی، بلکه بهعنوان مجموعهای از تصمیمهای گاه عجیب، گاه خشن و گاه کاملاً غیرمنطقی روایت میکند.
ساختار کتاب؛ مجموعهای از شوکهای تاریخی
کتاب از روایتهای کوتاه و مستقل تشکیل شده است. هر فصل یک داستان واقعی را تعریف میکند که میتوان آن را بدون پیشزمینه تاریخی پیچیده خواند. این ساختار باعث میشود خواننده بهراحتی وارد متن شود و در عین حال، هر داستان تأثیر خودش را بگذارد.
این روایتهای کوتاه معمولاً حول یک ایده مرکزی میچرخند: اینکه تاریخ را انسانهایی ساختهاند که اشتباه میکردهاند، میترسیدهاند و گاهی تصمیمهایی باورنکردنی میگرفتهاند.
چرچیل و قربانی کردن گوسفندان
عنوان کتاب از یکی از عجیبترین روایتها گرفته شده است. وینستون چرچیل، که امروز بهعنوان نماد مقاومت بریتانیا در جنگ جهانی دوم شناخته میشود، در مقطعی از زندگی سیاسی خود از آزمایشهایی حمایت کرد که هدف آن بررسی اثرات سلاحهای شیمیایی بود. در جریان این آزمایشها، حیوانات — از جمله گوسفندان — بهعنوان قربانی استفاده شدند.
میلتون این داستان را نه برای تخریب چهره چرچیل، بلکه برای نشان دادن تناقضهای اخلاقی جنگ روایت میکند. حتی رهبرانی که بعدها قهرمان نامیده شدند، در زمانۀ خود تصمیمهایی گرفتند که امروز عمیقاً مسئلهبرانگیز به نظر میرسند.
استالین؛ از انقلابی جوان تا سارق بانک
شاید شوکهکنندهترین روایت کتاب به دوران جوانی ژوزف استالین بازگردد؛ زمانی که هنوز رهبر اتحاد جماهیر شوروی نشده بود. در این دوره، استالین در عملیاتهای مسلحانه و سرقتهای بانکی برای تأمین مالی جنبش انقلابی بلشویکی نقش داشت.
دستبرد به بانک، که امروز یک جرم عادی تلقی میشود، در آن زمان بهعنوان «اقدام انقلابی» توجیه میشد. میلتون با روایت این داستان نشان میدهد که مرز میان جرم، سیاست و ایدئولوژی تا چه حد میتواند مبهم باشد.
این روایت همچنین پرسش مهمی را مطرح میکند: اگر تاریخ به شکل دیگری پیش میرفت، آیا این اقدامات همچنان مشروع تلقی میشدند؟
خشونت، اخلاق و قدرت
یکی از محورهای پنهان کتاب وقتی چرچیل گوسفندان را قربانی میکرد و استالین به یک بانک دستبرد میزد بررسی رابطه میان قدرت و اخلاق است. میلتون نشان میدهد که بسیاری از اقداماتی که در زمان وقوعشان توجیهپذیر یا حتی ضروری به نظر میرسیدند، امروز غیرقابل دفاعاند.
اما او قضاوت سادهانگارانه نمیکند. بهجای آن، خواننده را دعوت میکند تا درباره شرایط تاریخی، فشارهای سیاسی و ترسهایی که این تصمیمها را شکل دادهاند، فکر کند.
چرا این نوع تاریخنگاری مهم است؟
کتابهای اینچنینی شاید در نگاه اول صرفاً سرگرمکننده یا عجیب به نظر برسند، اما اهمیت آنها در شکستن روایتهای تکبعدی است. تاریخ رسمی معمولاً از ما میخواهد یا تحسین کنیم یا محکوم؛ اما میلتون گزینه سومی پیشنهاد میدهد: فهمیدن.
با خواندن این کتاب:
• رهبران تاریخی را انسانیتر میبینیم
• اسطورهسازی را زیر سؤال میبریم
• و نسبت به روایتهای سادهشده تاریخی محتاطتر میشویم
نسبت این کتاب با «وقتی هیتلر کوکائین میزد…»
اگر پیشتر کتاب «وقتی هیتلر کوکائین میزد و مغز لنین جابهجا میشد» را خوانده باشید، این اثر برایتان کاملاً آشنا خواهد بود. هر دو کتاب در یک مسیر حرکت میکنند: روایت تاریخ از زاویهای عجیب اما مستند.
میتوان گفت این دو اثر مکمل یکدیگرند؛ یکی بر وضعیت روانی و جسمی رهبران تمرکز دارد و دیگری بر اقدامات پنهان و تصمیمهای غیرمنتظره آنها.
جمعبندی
وقتی چرچیل گوسفندان را قربانی میکرد و استالین به یک بانک دستبرد میزد کتابی است درباره تاریخ، اما نه تاریخ تمیز و بینقص. این اثر نشان میدهد که قدرت اغلب در شرایطی شکل میگیرد که اخلاق، ترس و خشونت در هم تنیدهاند.
جایلز میلتون با نگاهی موشکافانه و روایتی جذاب، یادآوری میکند که برای فهم واقعی گذشته، باید جرئت نگاه کردن به بخشهای ناخوشایند آن را داشته باشیم.
منابع:
. Kirkus Reviews1
When Churchill Slaughtered Sheep and Stalin Robbed a Bank – Book Review.
. Library Journal2
Review: When Churchill Slaughtered Sheep and Stalin Robbed a Bank.